در دوران بارداری، تغییرات جسمی و هورمونی متعددی رخ می‌دهد که می‌تواند به بروز مشکلاتی مانند لنف ادم منجر شود. این بیماری معمولا در اثر تجمع مایع لنفاوی در بافت‌ها و ایجاد ورم، مخصوصا در مچ پا ایجاد می‌شود. به همین دلیل اگر به دنبال راهکاری علمی و موثر برای مدیریت لنف ادم در دوران بارداری هستید، دکتر سمانه قهرمان پوری، متخصص طب فیزیکی و توانبخشی می‌توانند به شما کمک کنند تا بدون استفاده از جراحی و روش‌های پرخطر این بیماری را مدیریت و درمان کنید.

لنف ادم چیست؟

لنف‌ادم نوعی ورم مزمن است که به دلیل اختلال در عملکرد سیستم لنفاوی ایجاد می‌شود. در این شرایط، مایع لنف (مایع شفاف حاوی پروتئین و سلول‌های ایمنی) به‌درستی از بافت‌ها تخلیه نمی‌شود و در اندام‌ها تجمع پیدا می‌کند. به‌طور معمول سیستم لنفاوی وظیفه دارد مایعات اضافی و مواد زائد را از بدن جمع‌آوری و به جریان خون بازگرداند. وقتی این سیستم دچار آسیب یا نقص شود، تورم تدریجی و مداوم به وجود خواهد آمد.

بیشتر بخوانید: لنف ادم در سالمندان

علت بروز لنف ادم در بارداری

علت بروز لنف‌ادم در بارداری به دلیل تغییرات طبیعی بدن مادر در این دوران است که می‌تواند باعث اختلال در تخلیه مایع لنف و در نتیجه ایجاد یا تشدید لنف‌ادم شود. مهم‌ترین دلایل بروز لنف ادم در بارداری عبارتند از:

• افزایش حجم مایعات بدن: در دوران بارداری حجم خون و مایعات بدن به‌طور طبیعی افزایش می‌یابد. اگر سیستم لنفاوی نتواند این مایع اضافی را به‌خوبی تخلیه کند، ورم و لنف‌ادم ایجاد می‌شود.
• فشار رحم بزرگ‌شده بر عروق لنفاوی و وریدی: با رشد جنین، رحم به عروق لگنی و رگ‌ها فشار وارد می‌کند و باعث کند شدن جریان لنفاوی، به‌ویژه در پاها می‌شود.
• تغییرات هورمونی: هورمون‌هایی مانند پروژسترون باعث شل شدن دیواره عروق و احتباس مایعات در بافت‌ها می‌شوند که زمینه‌ساز تورم است.
• افزایش وزن در دوران بارداری: افزایش طبیعی وزن در دوران بارداری فشار بیشتری بر سیستم لنفاوی وارد کرده و تخلیه مایع لنف را دشوارتر می‌کند.
• کاهش تحرک بدنی: کاهش فعالیت و نشستن یا ایستادن طولانی‌مدت، پمپاژ طبیعی لنف توسط عضلات را کاهش می‌دهد.
• سابقه لنف‌ادم یا مشکلات لنفاوی قبلی: زنانی که پیش از بارداری سابقه لنف‌ادم یا جراحی و آسیب به غدد لنفاوی داشته‌اند، بیشتر در معرض تشدید علائم هستند.

علائم لنف ادم در بارداری؟

علائم لنف‌ادم در بارداری می تواند به‌تدریج ظاهر شود و گاهی با ورم طبیعی بارداری اشتباه گرفته شود. شناخت این علائم به تشخیص به‌موقع و کنترل بهتر بیماری کمک می‌کند. مهم‌ترین علائم لنف ادم در بارداری شامل:

• تورم مداوم اندام‌ها مخصوصا در پاها، مچ پا، ساق یا دست‌ها دیده می‌شود و برخلاف ورم طبیعی بارداری، با استراحت کردن نیز کاهش پیدا نخواهد کرد. 
• در بسیاری از موارد لنف‌ادم فقط یک پا یا یک دست را درگیر می‌کند، در حالی که ورم بارداری اغلب دوطرفه است.
• احساس سنگینی یا کشیدگی و یا فشار یا سفتی در اندام متورم داشته باشد.
• ورم شدید می‌تواند حرکت مفصل‌ها را محدود کند و انجام فعالیت‌های روزمره را دشوار سازد.
• در مراحل اولیه، با فشار دادن پوست ممکن است فرورفتگی باقی بماند که به‌مرور زمان از بین می‌رود.
• ایستادن یا نشستن طولانی‌مدت باعث بدتر شدن علائم می‌شود.

ارتباط لنف ادم و بارداری

بارداری به‌طور مستقیم عامل اصلی لنف‌ادم نیست، اما شرایطی ایجاد می‌کند که عملکرد سیستم لنفاوی را تحت فشار قرار می‌دهد. معمولا در دوران بارداری، حجم خون و مایعات بدن افزایش می‌یابد. اگر سیستم لنفاوی نتواند این مایع اضافی را به‌خوبی تخلیه کند، ورم و لنف‌ادم ایجاد یا تشدید می‌شود. همچنین به دلیل تغییرات هورمونی در دوران بارداری، هورمون‌هایی مانند پروژسترون باعث شل شدن دیواره عروق و احتباس مایعات می‌شوند که می‌تواند به تورم اندام‌ها منجر شود. به همین دلیل، تشخیص تفاوت بین ورم طبیعی بارداری و لنف‌ادم اهمیت زیادی دارد. با مراقبت مناسب، فعالیت بدنی و پیگیری پزشکی، می‌توان لنف‌ادم در بارداری را به‌خوبی کنترل کنید و از عوارض آن نیز جلوگیری کنید.

درمان لنف ادم در بارداری

درمان لنف ادم در دوران بارداری بسیار حساس است و باید به پزشکی مراجعه کنید که مهارت و دانش بسیار زیادی در این زمینه داشته باشد. زیرا یک اشتباه می‌تواند علاوه بر مادر جان جنین را نیز به خطر بی‌اندازد. در ادامه با برخی از مهم‌ترین درمان‌های لنف ادم در بارداری آشنا می‌شوید که شامل:

رژیم غذایی مناسب

رژیم غذایی مناسب در دوران بارداری بسیار مهم است و نقش بسیار زیادی در بروز بیماری‌ها خواهد داشت. توجه به نوع و مقدار غذاهایی که مصرف می‌کنید می‌تواند به بهبود وضعیت لنفاوی و کاهش ورم کمک کند. مثلا در این دوران هیدراته ماندن بدن بسیار مهم است، به همین دلیل مصرف آب کافی به تصفیه بدن و جلوگیری از احتباس مایعات کمک می‌کند. برخی از مواد غذایی که برای درمان لنف ادم در دوران بارداری می‌توان از آن‌ها استفاده کرد عبارتند از:

• مصرف چای زنجبیل، چای نعنایی و چای سبز می‌تواند به هیدراتاسیون و افزایش سلامت عمومی کمک کنند.
• مصرف نمک را کاهش دهید تا از احتباس مایع جلوگیری کنید. نمک‌های فرآوری شده را کمتر مصرف کنید و به جای آن از ادویه‌ها و طعم‌دهنده‌های طبیعی استفاده کنید.
• مصرف فیبر به هضم بهتر کمک می‌کند و می‌تواند از یبوست که باعث مشکلات لنفاوی می‌شود جلوگیری کند. 
• مصرف پروتئین‌های با کیفیت بالا مانند مرغ، ماهی، تخم‌مرغ و حبوبات می‌تواند به ساخت و ترمیم بافت‌ها کمک کند و به حفظ سلامتی عمومی کمک کند.
• استفاده از چربی‌های سالم مانند روغن زیتون، آووکادو و مغزها می‌تواند به بهبود سلامتی کمک کند و التهاب را کاهش دهد.
• استفاده از منابع پروبیوتیک مانند ماست یا کلم ترش می‌تواند به بهبود سلامت روده کمک کند و به سیستم ایمنی بدن شما قدرت ببخشد.
• مصرف ادویه‌های ضد التهابی مانند زردچوبه، زنجبیل و دارچین می‌تواند به کاهش التهاب و ورم کمک کند.

انجام تمرینات ورزشی

تمرینات ورزشی به افزایش گردش مایع لنفاوی، تقویت عضلات و بهبود وضعیت عمومی بدن کمک می‌کنند. پیش از شروع هر برنامه ورزشی، مخصوصا در دوران بارداری یا در صورت ابتلا به لنف ادم، با پزشک یا فیزیوتراپیست خود مشورت کنید. پیاده‌روی یک فعالیت کم خطر است که اگر روزی ۲۰ الی ۳۰ دقیقه انجام شود به بهبود گردش خون کمک می‌کند. همچنین انجام تمرینات کششی و تقویتی ساده باعث افزایش انعطاف‌پذیری و کاهش تنش عضلات خواهد شد. ورزش‌هایی مانند یوگا، شنا، دوچرخه و پیلاتس نیز برای افراد مبتلا به لنف ادم در دوران بارداری بسیار مفید و موثر است.

فیزیوتراپی لنف ادم در بارداری

برخی از روش‌های فیزیوتراپی لنف ادم می‌توانند به بهبود جریان لنفاوی کمک کرده و ورم را کاهش دهند. به همین دلیل برای انجام فیزیوتراپی باید حتما به پزشکی مراجعه کنید که مهارت و تخصص کافی را در این زمینه داشته باشد. بانداژ و ماساژ لنفاوی از روش‌های تاثیرگذار برای درمان لنف ادم هستند که در ادامه با آن‌ها آشنا خواهید شد.

ماساژ لنف ادم

ماساژ لنفاوی در بارداری یکی از درمان‌های موثر برای کاهش لنف ادم است که به دلیل تغییرات هورمونی و فشار ناشی از رشد جنین ایجاد می‌شود. این نوع ماساژ متناسب با نیازهای خاص زنان باردار طراحی شده و می‌تواند مزایای زیادی داشته باشد. ماساژ لنفاوی به تحرک مایع لنفاوی در سیستم لنفاوی کمک می‌کند، که می‌تواند تجمع مایع در بافت‌ها را کاهش دهد و به رفع ورم کمک کند. ماساژ به طور کلی برای کاهش تنش و استرس بسیار مفید است و می‌تواند به بهبود گردش خون کمک می‌کند. بهتر است قبل از اقدام به انجام این کار حتما با پزشک متخصص خود مشورت کنید تا مشکلی ایجاد نشود.

بانداژ لنفاوی در بارداری

بانداژ یکی از روش‌های موثر برای مدیریت لنف ادم در دوران بارداری است. این روش به کاهش ورم و بهبود جریان مایع لنفاوی کمک می‌کند. بانداژ فشار ملایمی به نواحی مبتلا به لنف ادم وارد می‌کند که به کاهش تجمع مایع کمک می‌کند و استفاده از آن می‌تواند به ناحیه آسیب دیده ثبات ببخشد. در این شرایط باید از بانداژهای با کیفیت و مناسب برای استفاده بر روی پوست حساس بارداری استفاده کنید. برای انجام بانداژ لنف ادم بهتر است از کسی که در این زمینه متخصص است کمک بگیرید، زیرا روش‌ و نحوه درست انجام بانداژ می‌تواند تاثیر زیادی در روند بهبودی بیمار داشته باشد.

آیا لنف ادم در بارداری خطرناک است؟

لنف‌ادم در بارداری معمولا مشکل جدی و خطرناکی نیست و بیشتر باعث تورم و احساس سنگینی در پاها یا دست‌ها می‌شود. با این حال اگر اقدام درستی برای آن انجام نشود، می‌تواند آزاردهنده و باعث درد یا محدودیت حرکت شود و گاهی احتمال عفونت پوست را بالا ببرد. خوشبختانه با استراحت، بالا نگه داشتن اندام‌ها، ورزش سبک و استفاده از جوراب‌های فشاری می‌توان این بیماری را کنترل کرد. تنها زمانی لنف ادم در بارداری نگران کننده است که ورم ناگهانی، درد شدید یا قرمزی و تب ظاهر شود.

پیشگیری از لنف ادم در بارداری

برای پیشگیری از لنف ادم در بارداری می‌توان برخی از اقدامات ساده‌ای را انجام داد، اما در بسیاری از شرایط این موضوع می‌تواند تاثیری در بروز آن نداشته باشد. در جدول زیر می‌توانید با برخی از راه‌های پیشگیری از لنف ادم به طور کامل آشنا شوید که شامل:

کلام پایانی

لنف‌ادم در بارداری شرایط قابل کنترلی است که معمولا به دلیل تغییرات هورمونی، افزایش حجم مایعات و در اثر فشار رحم بر سیستم لنفاوی ایجاد می‌شود. تشخیص زودهنگام، مراقبت‌های تخصصی، تحرک مناسب و درمان‌های غیر دارویی مانند ماساژ لنفاوی و انجام بانداژ یا جوراب‌های فشاری نقش کلیدی در کاهش علائم و پیشگیری از عوارض دارد. در دوران بارداری باید به پزشکی مراجعه کنید که بدون جراحی این بیماری را درمان کند. دکتر سمانه قهرمان‌پوری متخصص طب فیزیکی با تجربه و دانش خود و با کمک برنامه‌های درمانی اختصاصی برای هر فرد می‌توانند لنف ادم را در بارداری درمان کنند. 

سوالات متداول