فلج مغزی یکی از شایع‌ترین اختلالات حرکتی دوران کودکی است که می‌تواند تاثیر عمیق و طولانی‌مدتی بر زندگی کودک و خانواده او داشته باشد. این اختلال عصبی و حرکتی، علاوه بر مشکلات حرکتی، اغلب با چالش‌های شناختی، گفتاری و حسی همراه است و نیاز به رویکردی جامع، تخصصی و مستمر در توانبخشی دارد.

در سال‌های اخیر پیشرفت‌های چشمگیری در روش‌های توانبخشی فلج مغزی صورت گرفته است. با این حال دستیابی به نتایج پایدار مستلزم دانش تخصصی و به‌کارگیری متدهای نوین درمانی است. در این میان رویکردهای درمانی جدید و برنامه‌های توانبخشی هدفمند نقش تعیین‌کننده‌ای در بهبود عملکرد حرکتی، افزایش استقلال بیمار و ارتقای کیفیت زندگی کودکان مبتلا به فلج مغزی خواهد گذاشت. دکتر سمانه قهرمان‌پوری با بهره‌گیری از دانشی به روز و تخصصی توانسته‌ است گامی موثر در مسیر درمان و توانمندسازی کودکان مبتلا به فلج مغزی بردارند. برای دریافت مشاوره می‌توانید همین حالا با مطب دکتر سمانه قهرمان پوری تماس بگیرید.

توانبخشی فلج مغزی چیست؟

توانبخشی فلج مغزی مجموعه‌ای از مداخلات درمانی هدفمند است که برای بهبود عملکرد حرکتی، افزایش استقلال فردی و ارتقای کیفیت زندگی افراد مبتلا به Cerebral Palsy انجام می‌شود. فلج مغزی یک اختلال عصبی غیرپیشرونده است که در اثر آسیب به مغز در دوران جنینی، هنگام تولد یا اوایل کودکی ایجاد می‌شود و می‌تواند حرکت، تعادل، هماهنگی عضلات، گفتار و حتی بلع را تحت تاثیر قرار دهد.

بیشتر بخوانید: چه کسانی به برنامه توانبخشی نیاز دارند؟

علائم و نشانه‌های فلج مغزی

فلج مغزی (Cerebral Palsy) یک اختلال حرکتی ناشی از آسیب به مغز است و علائم آن بسته به نوع، شدت و محل آسیب مغزی می‌تواند متفاوت باشد. برخی از شایع‌ترین علائم و نشانه‌های فلج مغزی عبارتند از:

• اسپاستیسیته (سفتی یا کشیدگی بیش از حد عضلات)
• حرکت غیرقابل کنترل یا حرکات غیرارادی (دیس‌کینتیک)
• عدم تعادل و هماهنگی در حرکات (آتاکسیک)
• ضعف عضلانی یا محدودیت دامنه حرکتی
• تأخیر در رشد مهارت‌های حرکتی (نشستن، چهار دست و پا رفتن، راه رفتن)
• تأخیر در شروع صحبت
• گفتار نامفهوم یا سخت
• مشکل در جویدن و بلع
• مشکلات بینایی و شنوایی
• اختلالات یادگیری یا مشکلات توجه
• دفورمیتی‌ها (مثل پای چمبی، زانو پرانتزی)
• کوتاهی عضلات یا خشکی مفاصل
• اسکولیوز یا انحنای ستون فقرات
• اضطراب یا تحریک‌پذیری
• وابستگی شدید به والدین
• مشکلات تعامل اجتماعی

روش های درمان توانبخشی فلج مغزی

برای درمان توانبخشی فلج مغزی می‌توانید از روش‌های غیرجراحی و حرفه‌ای استفاده کنید به شرطی که زیرنظر پزشکی متخصص انجام شود. فیزیوتراپی فلج مغزی و کاردرمانی می‌تواند تاثیر بسیار زیادی در درمان این بیماری داشته باشد و علائم آن را کاهش دهد. برخی از روش های درمان فلج مغزی عبارتند از:

فیزیوتراپی برای توانبخشی فلج مغزی

فیزیوتراپی یکی از ارکان اصلی توانبخشی در کودکان مبتلا به Cerebral Palsy است که با هدف بهبود عملکرد حرکتی، افزایش قدرت عضلانی و ارتقای تعادل انجام می‌شود. در این روش درمانی با استفاده از تمرینات تخصصی و تکنیک‌های علمی تلاش می‌کنند سفتی عضلات (اسپاسم) کاهش یافته و الگوهای حرکتی صحیح تقویت شوند.

فیزیوتراپی به کودک کمک می‌کند مهارت‌هایی مانند نشستن، چهار دست و پا رفتن، ایستادن و راه رفتن را بهتر انجام دهد. برنامه فیزیوتراپی فلج مغزی باید کاملا فردمحور و متناسب با شدت درگیری و سن کودک طراحی شود تا بیشترین اثربخشی را داشته باشد. شروع زودهنگام و تداوم جلسات درمانی نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی و افزایش استقلال فردی کودک ایفا می‌کند.

کاردرمانی برای مبتلایان به فلج مغزی

کاردرمانی فلج مغزی معمولا با هدف افزایش استقلال فردی و بهبود مهارت‌های حرکتی ظریف‌تر انجام می‌شود. این روش درمانی به کودک کمک می‌کند فعالیت‌های روزمره مانند غذا خوردن، لباس پوشیدن، نوشتن، بازی کردن و استفاده از وسایل شخصی را با توانایی بیشتری انجام دهد. در کاردرمانی تمرکز بر تقویت هماهنگی دست و چشم، بهبود مهارت‌های ظریف انگشتان، افزایش تمرکز و ارتقای مهارت‌های شناختی است. همچنین در صورت ضرورت می‌توان از وسایل کمکی و تجهیزات تخصصی برای بهتر انجام شدن فعالیت‌ها استفاده کرد.

انجام تمرینات کششی و تقویتی

انجام منظم تمرینات کششی و تقویتی یکی از مهم‌ترین بخش‌های توانبخشی در افراد مبتلا به Cerebral Palsy است. این تمرینات با هدف کاهش سفتی عضلات (اسپاستیسیته)، افزایش دامنه حرکتی مفاصل و تقویت عضلات ضعیف طراحی می‌شوند. تمرینات کششی و تقویتی شامل:

تمرینات کششی

تمرینات کششی به جلوگیری از کوتاهی عضلات و خشکی مفاصل کمک می‌کنند. در کودکان مبتلا به فلج مغزی برخی عضلات به دلیل افزایش تون عضلانی تمایل به کوتاه شدن دارند. کشش‌های اصولی و منظم باعث حفظ انعطاف‌پذیری، پیشگیری از تغییر شکل مفاصل و بهبود الگوی حرکتی می‌شود.

تمرینات تقویتی

تمرینات تقویتی برای افزایش قدرت عضلات ضعیف و بهبود تعادل و کنترل حرکتی انجام می‌شوند. این تمرینات می‌توانند شامل تمرینات تحمل وزن، تمرین با توپ درمانی، تمرینات تعادلی و فعالیت‌های عملکردی هدفمند باشند.

گفتار درمانی

گفتاردرمانی برای تقویت و بهبود مهارت‌های گفتاری، ارتباطی و بلع بهتر انجام می‌شود. بسیاری از کودکان مبتلا به فلج مغزی به دلیل ضعف یا ناهماهنگی عضلات دهان، زبان و حنجره با مشکلاتی در تلفظ، وضوح گفتار یا حتی تغذیه مواجه هستند. اهداف گفتاردرمانی عبارتند از:

• بهبود تلفظ و وضوح گفتار.
• تقویت عضلات دهان و زبان.
• افزایش مهارت‌های ارتباطی کلامی و غیرکلامی.
• درمان اختلالات بلع و مشکلات تغذیه.
• ارتقای اعتماد به نفس در برقراری ارتباط.

کایروپراکتیک و ماساژدرمانی فلج مغزی

در روند توانبخشی افراد مبتلا به فلج مغری، برخی روش‌های مکمل مانند کایروپراکتیک و ماساژدرمانی می‌توانند در کنار درمان‌های اصلی (فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتاردرمانی) مورد استفاده قرار گیرند. البته این مداخلات باید حتما با نظر تیم درمانی و به‌صورت کاملا تخصصی انجام شوند. کایروپراکتیک بر تنظیم و بهبود عملکرد ستون فقرات و مفاصل تمرکز دارد. در برخی بیماران مبتلا به فلج مغزی به‌دلیل اختلالات عضلانی و وضعیت‌ نادرست بدن، مشکلات اسکلتی و عضلانی ایجاد می‌شود.

ماساژدرمانی با هدف کاهش تنش و سفتی عضلات (اسپاستیسیته خفیف)، افزایش گردش خون و ایجاد آرامش عضلانی انجام می‌شود. کاهش گرفتگی عضلات، بهبود انعطاف‌پذیری، کاهش اضطراب و افزایش آرامش و بهبود کیفیت خواب از مزایای انجام ماساژ درمانی تخصصی فلج مغزی به حساب خواهند آمد.

مزایا توانبخشی فلج مغزی

توانبخشی باعث افزایش قدرت و کنترل عضلات می‌شوند و گرفتگی را کاهش می‌دهد. این مداخلات تخصصی مزایای متعددی برای کودک و خانواده به همراه دارند که در ادامه به مهم‌ترین آن‌ها اشاره می‌کنیم:

• بهبود تعادل، هماهنگی و راه رفتن.
• توانایی انجام فعالیت‌هایی مانند غذا خوردن، لباس پوشیدن و دستشویی رفتن.
• کاهش وابستگی به والدین و مراقبین.
• جلوگیری از دفورمیتی‌ها و کوتاهی عضلات.
• کاهش دردهای اسکلتی ـ عضلانی و مشکلات مفصلی.
• درمان اختلالات گفتاری و بلع.
• افزایش تمرکز و هماهنگی چشم و دست.
• بهبود مهارت‌های اجتماعی و تعامل با محیط.
• افزایش اعتماد به نفس کودک.
• کاهش اضطراب و استرس والدین.
• شادی و استقلال بیشتر برای کودک.

بیشتر بخوانید: توانبخشی بیماران ام اس

آیا فلج مغزی می‌تواند ناتوانی‌های دیگری ایجاد کند؟ 

بله. فلج مغزی علاوه بر اختلالات حرکتی می‌تواند با مشکلات و ناتوانی‌های همراه (Comorbidities) نیز همراه باشد. شدت و نوع این مشکلات به محل و میزان آسیب مغزی بستگی دارد و در هر فرد متفاوت است. در ادامه ناتوانی‌های دیگری که فلج مغزی را ایجاد می‌کنند می‌توانید بخوانید:

• اختلالات شناختی و یادگیری: برخی کودکان ممکن است با تاخیر رشدی، مشکلات تمرکز، یادگیری یا در مواردی ناتوانی ذهنی روبه‌رو شوند.
• اختلالات گفتاری و ارتباطی: ضعف یا ناهماهنگی عضلات گفتاری می‌تواند باعث اختلال در تلفظ، کاهش وضوح گفتار یا دشواری در برقراری ارتباط شود.
• مشکلات بینایی و شنوایی: آسیب‌های مغزی گاهی بر مسیرهای بینایی یا شنوایی اثر می‌گذارند و موجب کاهش دید، انحراف چشم یا مشکلات پردازش شنوایی می‌شوند.
• تشنج: برخی افراد مبتلا به فلج مغزی ممکن است دچار حملات تشنجی شوند که نیازمند پیگیری پزشکی تخصصی است.
• اختلالات بلع و تغذیه: مشکلات کنترل عضلات دهان و گلو می‌تواند باعث دشواری در جویدن و بلع شود.
• مشکلات اسکلتی–عضلانی: در صورت عدم درمان به موقع می‌تواند کوتاهی عضلات، دفورمیتی مفاصل یا انحراف ستون فقرات را ایجاد کند.

کلام پایانی

فلج مغزی اگرچه یک اختلال عصبی حرکتی ماندگار است. اما با تشخیص زودهنگام، برنامه توانبخشی تخصصی و درمانی هدفمند می‌توان مسیر رشد و کیفیت زندگی کودک را به شکل چشمگیری بهبود بخشید. امروزه رویکردهای نوین در توانبخشی فلج مغزی شامل فیزیوتراپی تخصصی، کاردرمانی، گفتاردرمانی و تمرینات کششی و تقویتی، نقش اساسی در افزایش استقلال حرکتی و ارتقای مهارت‌های ارتباطی کودکان مبتلا ایفا می‌کنند.

دکتر سمانه قهرمان‌پوری با ارزیابی دقیق و طراحی برنامه‌های درمانی فردمحور، تلاش می‌کنند بهترین نتایج درمانی را برای کودکان مبتلا به فلج مغزی فراهم آورند. تمرکز بر درمان ریشه‌ای مشکلات حرکتی، کاهش اسپاسم عضلانی، بهبود تعادل و تقویت مهارت‌های عملکردی از ویژگی‌های برجسته رویکرد درمانی دکتر قهرمان‌پوری هستند.

اگر به دنبال بهترین مرکز توانبخشی فلج مغزی و دریافت مشاوره تخصصی برای کودک خود هستید، انتخاب یک برنامه درمانی علمی و هدفمند می‌تواند نقطه عطفی در مسیر پیشرفت درمان فرزندتان باشد. 

سوالات متداول