سرخوردگی مهره کمر می‌تواند باعث درد مزمن، کاهش انعطاف‌پذیری و محدودیت در فعالیت‌های روزمره شود، اما خوشبختانه روش‌های غیرجراحی می‌توانند به بهبود قابل توجه وضعیت کمک کنند. دکتر سمانه قهرمان‌پوری، متخصص در درمان روش‌های بدون جراحی، با سال‌ها تجربه در درمان مشکلات کمری، برنامه‌ای علمی و شخصی‌سازی شده ارائه می‌کنند که شامل فیزیوتراپی، تمرینات تقویتی، ماساژ درمانی، آب‌درمانی و مدیریت درد است. این روش‌ها به بیماران کمک می‌کنند بدون نیاز به جراحی، درد را کاهش دهند، قدرت و تعادل ستون فقرات را بازگردانند و کیفیت زندگی خود را بهبود بخشند. 

سرخوردگی مهره کمر چیست؟

سرخوردگی مهره کمر، که در پزشکی با نام Spondylolisthesis شناخته می‌شود، وضعیتی است که در آن یکی از مهره‌های ستون فقرات نسبت به مهره زیرین خود به جلو یا عقب می‌لغزد. این جابجایی باعث می‌شود ستون فقرات ناپایدار شود و فشار روی عصب‌های اطراف نیز بیشتر شود. سرخوردگی می‌تواند در هر قسمت از ستون فقرات ایجاد شود، اما بیشترین شیوع آن در ناحیه کمری (L4-L5) است. سرخوردگی مهره می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی باشد و شدت آن بسته به میزان لغزش مهره متفاوت است. انواع سرخوردگی مهره کمر عبارتند از:

• سرخوردگی مادرزادی:ناشی از نقص‌های ساختاری مهره‌ها از بدو تولد که باعث لغزش تدریجی مهره‌ها می‌شود.
• سرخوردگی ناشی از تحلیل و فرسایش ستون فقرات: در افراد مسن شایع است و به دلیل ساییدگی دیسک‌ها و مفاصل فاست ایجاد می‌شود.
• سرخوردگی ناشی از آسیب یا فشار زیاد: در ورزشکاران یا افرادی که فعالیت‌های سنگین انجام می‌دهند دیده می‌شود و به‌خصوص ورزش‌هایی مانند ژیمناستیک یا وزنه‌برداری می‌تواند علت آن باشد.

بیشتر بخوانید: درمان دیسک کمر بدون جراحی

علت سرخوردگی مهره کمر

سرخوردگی مهره کمر (Spondylolisthesis) زمانی اتفاق می‌افتد که مهره‌ای از ستون فقرات به جلو یا عقب نسبت به مهره زیرین خود حرکت کند. این جابجایی می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و بسته به علت، شدت و نحوه درمان متفاوت است. مهم‌ترین علت سرخوردگی مهره کمر موارد زیر را شامل می‌شوند:

نقص‌های مادرزادی (Congenital)

نقص‌های مادرزادی مهره‌ها ناشی از اختلال در رشد طبیعی مهره‌ها یا مفاصل ستون فقرات از بدو تولد هستند. این نقص‌ها می‌توانند باعث لغزش تدریجی مهره‌ها نسبت به مهره‌های زیرین شوند. سرخوردگی ناشی از نقص مادرزادی در کودکی علائم واضحی را به همراه ندارد، اما با افزایش فعالیت و فشار روی ستون فقرات، درد و محدودیت حرکتی ظاهر می‌شود. تشخیص زودهنگام با تصویربرداری پزشکی مانند X-ray و MRI و پیگیری منظم، امکان استفاده از روش‌های غیرجراحی برای کاهش درد و تقویت ستون فقرات را فراهم می‌کنند و از پیشرفت بیماری نیز جلوگیری خواهند کرد.

فرسایش و تحلیل ستون فقرات (Degenerative)

فرسایش و تحلیل ستون فقرات یکی از مهم‌ترین عوامل ایجاد سرخوردگی مهره کمر است. با افزایش سن دیسک‌ها و مفاصل ستون فقرات دچار ساییدگی و کاهش انعطاف‌پذیری می‌شوند و ثبات مهره‌ها کاهش می‌یابد. این تغییرات می‌تواند باعث شود یک مهره نسبت به مهره زیرین خود به جلو یا عقب بلغزد و فشار روی اعصاب اطراف ایجاد شود. این نوع سرخوردگی بیشتر در ناحیه کمری مخصوصا بین مهره‌های L4 و L5 دیده می‌شود و با درد کمر، محدودیت حرکتی و احساس ضعف یا بی‌حسی در پاها همراه است. 

آسیب یا فشار مکانیکی (Isthmic / Traumatic)

شکستگی‌های کوچک یا ترک در بخش‌هایی از مهره‌ها، به ویژه در ورزشکاران یا افرادی که فعالیت‌های سنگین انجام می‌دهند، می‌تواند باعث لغزش مهره نسبت به مهره زیرین شود. ورزش‌هایی مانند وزنه‌برداری، ژیمناستیک یا پرش‌های مکرر، فشار زیادی روی ستون فقرات ایجاد می‌کنند و خطر آسیب یا سرخوردگی مهره را افزایش می‌دهند. این نوع سرخوردگی معمولا با درد کمری، اسپاسم عضلانی و محدودیت حرکت همراه است و در صورت تشخیص به موقع، با روش‌های غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، تمرینات تقویتی و مدیریت درد می‌توان از پیشرفت بیماری جلوگیری کرد.

علائم سرخوردگی مهره کمر

سرخوردگی مهره کمر (Spondylolisthesis) معمولا در مراحل اولیه بدون درد و علامت مشخصی است، اما با پیشرفت بیماری می‌تواند با علائم مختلفی همراه باشد. مهم‌ترین علائم سرخوردگی مهره کمر عبارتند از:

• درد در ناحیه کمر و باسن که با فعالیت‌های سنگین، ایستادن طولانی یا خم شدن تشدید می‌شود.
• فشار روی ریشه‌های عصبی می‌تواند باعث درد تیرکشنده، گزگز یا بی‌حسی در پاها شود و گاهی ضعف عضلانی نیز ایجاد کند.
• محدودیت حرکت و کاهش انعطاف‌پذیری.
• محدودیت در انجام کارهای روزمره.
• تغییر در حالت راه رفتن .
• فرد ممکن است برای کاهش درد حالت خاصی هنگام راه رفتن یا ایستادن اتخاذ کند.
• در برخی موارد، افزایش قوس طبیعی کمر (لوردوز) مشاهده می‌شود.
• ضعف شدید یا کاهش کنترل عضلات پا.
• مشکلات کنترل مثانه یا روده.

تشخیص سرخوردگی مهره کمر

تشخیص سرخوردگی مهره کمر (Spondylolisthesis) بر اساس ترکیبی از معاینه بالینی و تصویربرداری پزشکی انجام می‌شود. تشخیص به موقع اهمیت زیادی دارد تا بتوان از پیشرفت بیماری جلوگیری کرد و درمان مناسبی نیز برای آن انتخاب کرد. رادیوگرافی ساده برای تشخیص درجه لغزش مهره و بررسی ثبات ستون فقرات باید انجام شود. همچنین برای تشخیص دقیق‌تر می‌توان از MRI برای بررسی فشار روی اعصاب و وضعیت دیسک‌ها و CT Scan برای مشاهده دقیق‌تر ساختار استخوان‌ها و شکستگی‌های کوچک نیز استفاده کرد. 

بیشتر بخوانید: درمان سیاتیک دیسک کمر

انواع روش‌های درمان سرخوردگی مهره کمر بدون جراحی

بسیاری از افراد به دلایلی مختلفی مانند شرایط جسمی خود ترجیح می‌دهند از روش‌های بدون جراحی برای درمان سرخوردگی مهره کمر استفاده کنند. در ادامه با مهم‌ترین انواع روش‌های درمان سرخوردگی مهره کمر بدون جراحی آشنا خواهید شد که شامل:  

آب درمانی برای درمان سرخوردگی مهره کمر

آب‌درمانی (Hydrotherapy) یکی از روش‌های غیرجراحی موثر برای سرخوردگی مهره کمر است. در این روش، انجام تمرینات مخصوص کمر و عضلات شکم در آب باعث می‌شود فشار وزن بدن روی ستون فقرات کاهش یابد و حرکات با درد کمتری انجام شوند. این روش باید تحت نظر فیزیوتراپیست باتجربه انجام شود تا مشکلی برای سلامتی مهره و ستون فقرات ایجاد نشود. کاهش درد و اسپاسم عضلانی، تقویت عضلات پشتیبان ستون فقرات و شکم و افزایش انعطاف‌پذیری و تعادل بدن از مهم‌ترین مزایای آب درمانی هستند.

پیاده روی

پیاده‌روی یکی از ساده‌ترین و موثرترین روش‌های درمان غیرجراحی سرخوردگی مهره کمر است. این فعالیت به ستون فقرات کمک می‌کند تا تحرک طبیعی خود را حفظ کند و عضلات کمر و شکم تقویت شوند. با پیاده‌روی منظم، درد کمری کاهش یافته، انعطاف‌پذیری و تعادل بدن بهبود پیدا می‌کند و فشار اضافی روی مهره‌ها کمتر می‌شود. انجام پیاده‌روی با سرعت متوسط و به صورت منظم، حتی برای افرادی که تحمل ورزش‌های سنگین را ندارند، می‌تواند بخشی از برنامه درمان بدون جراحی باشد.

فیزیوتراپی برای سرخوردگی مهره کمر

فیزیوتراپی یکی از مهم‌ترین روش‌های غیرجراحی برای مدیریت سرخوردگی مهره کمر است. فیزیوتراپی عضلات قوی فشار روی مهره‌های لغزیده را کاهش می‌دهند و ثبات ستون فقرات را افزایش می‌دهند. کاهش گرفتگی عضلات و افزایش دامنه حرکت بدون ایجاد فشار اضافی روی مهره‌ها و پیشگیری از فشار بیش از حد به کمر از فواید فیزیوتراپی به شمار می‌رود. انواع روش‌های فیزیوتراپی:

ماساژ درمانی

ماساژ درمانی می‌تواند نقش موثری در کاهش درد و گرفتگی عضلات ناشی از سرخوردگی مهره کمر داشته باشد. با آزاد کردن تنش در عضلات پشت و اطراف ستون فقرات، حرکت مهره‌ها راحت‌تر می‌شود و فشار روی نواحی عصبی کاهش می‌یابد. این روش به تقویت جریان خون و کاهش التهاب نیز کمک می‌کند و باعث می‌شود بیمار راحت‌تر تمرینات فیزیوتراپی یا فعالیت‌های روزانه خود را انجام دهد.

نکته مهم این است که ماساژ باید توسط فرد متخصص و با توجه به نوع و شدت سرخوردگی انجام شود تا فشاری روی مهره‌ها وارد نشود و روند درمان بهینه باقی بماند.

تحریک الکتریکی عصب (TENS) 

تحریک الکتریکی عصب از راه پوست (TENS) یک روش غیرتهاجمی برای کاهش درد است که با ارسال پالس‌های الکتریکی خفیف از طریق الکترودهای چسبی روی پوست عمل می‌کند. در سرخوردگی مهره کمر (اسپوندیلولیستزیس)، این روش می‌تواند با کاهش انتقال پیام درد به مغز و تحریک ترشح اندورفین‌ها به کم شدن درد و اسپاسم عضلات اطراف ستون فقرات کمک کند، اما جابه‌جایی مهره را اصلاح نمی‌کند.

بنابراین TENS بیشتر یک درمان کمکی برای کنترل علائم است و معمولا در کنار فیزیوتراپی، تمرینات تقویت عضلات مرکزی و اصلاح وضعیت بدن استفاده می‌شود. استفاده صحیح و زیر نظر پزشک یا فیزیوتراپیست توصیه می‌شود، به‌ویژه اگر فرد مشکلات قلبی یا شرایط خاص پزشکی داشته باشد.

درمان دستی 

درمان دستی یکی از روش‌های فیزیوتراپی است که در آن درمانگر با استفاده از دست‌های خود روی مفاصل، عضلات و بافت‌های نرم ستون فقرات کار می‌کند تا درد کاهش یابد و حرکت بهبود پیدا کند. در سرخوردگی مهره کمر (اسپوندیلولیستزیس)، درمان دستی معمولا با هدف کاهش اسپاسم عضلات اطراف مهره، بهبود انعطاف‌پذیری، کم کردن فشار روی اعصاب و اصلاح الگوهای حرکتی انجام می‌شود.

این روش می‌تواند شامل موبیلیزاسیون ملایم مفاصل، آزادسازی بافت نرم و تکنیک‌های کششی باشد. با این حال درمان دستی یک روش کمکی برای کنترل درد و بهبود عملکرد در کنار تمرینات تقویتی عضلات مرکزی و برنامه فیزیوتراپی استفاده می‌شود. انجام آن باید توسط فیزیوتراپیست یا متخصص آموزش‌دیده صورت گیرد، زیرا در موارد سرخوردگی شدید یا ناپایداری زیاد، برخی تکنیک‌های فشار قوی ممکن است مناسب نباشند.

تزریق اپیدورال برای درمان لغزندگی مهره کمر

در تزریق اپیدورال داروهای ضدالتهاب و گاهی داروهای بی‌حسی به فضای اطراف ریشه‌های عصبی ستون فقرات تزریق می‌شوند تا التهاب و فشار روی عصب‌ها کاهش یابد و درد تسکین پیدا کند. تزریق اپیدورال یک درمان موقتی و مکمل است و به تنهایی باعث رفع لغزش مهره نمی‌شود. این روش باید توسط متخصصین مجرب انجام شود و معمولا در کنار فیزیوتراپی، تقویت عضلات و اصلاح سبک زندگی استفاده می‌شود تا بهترین نتیجه حاصل شود.

طب سوزنی برای درمان سرخوردگی مهره کمر

در روش درمانی طب سوزنی، سوزن‌های بسیار نازک در نقاط خاصی از بدن وارد می‌شوند تا درد کاهش یابد و تعادل انرژی بدن تنظیم شود. در سرخوردگی مهره کمر (اسپوندیلولیستزیس)، طب سوزنی می‌تواند با تحریک ترشح اندورفین‌ها، بهبود جریان خون موضعی و کاهش التهاب و اسپاسم عضلات اطراف ستون فقرات، به کم شدن درد کمک کند. این روش باعث اصلاح جابه‌جایی مهره نمی‌شود و بیشتر برای کنترل علائم به کار می‌رود. معمولا طب سوزنی زمانی موثرتر است که همراه با فیزیوتراپی، تمرینات تقویتی عضلات مرکزی و اصلاح وضعیت بدنی انجام شود.

دارو درمانی

دارودرمانی یکی از روش‌های غیرجراحی است که می‌تواند به کنترل درد و التهاب ناشی از سرخوردگی مهره کمر (Spondylolisthesis) کمک کند. این روش معمولا در کنار فیزیوتراپی، تمرینات تقویتی و اصلاح سبک زندگی استفاده می‌شود تا بیمار بتواند فعالیت‌های روزمره را راحت‌تر انجام دهد. انواع داروهای مورد استفاده برای درمان سرخوردگی مهره کمر شامل:

• مسکن‌های غیر استروئیدی (NSAIDs): مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن که باعث کاهش درد و التهاب می‌شوند.
• شل‌کننده‌های عضلانی: برای کاهش اسپاسم عضلات کمری که فشار روی مهره‌ها را کاهش می‌دهند.
• داروهای مکمل یا ویتامین: مثل کلسیم و ویتامین D برای تقویت استخوان‌ها و کاهش پیشرفت فرسایش مهره‌ها.

پیشگیری از سرخوردگی مهره کمر

سرخوردگی مهره کمر (Spondylolisthesis) ممکن است در برخی افراد به دلیل عوامل ژنتیکی یا آسیب‌های ورزشی ایجاد شود، اما با رعایت چند نکته ساده می‌توان ریسک ابتلا و پیشرفت بیماری را کاهش داد.مثلا با تقویت عضلات کمر و شکم فشار کمتری به مهره‌ها وارد خواهد شد. راه‌های پیشگیری از سرخوردگی مهره کمر شامل:

عوارض سرخوردگی مهره کمر

سرخوردگی مهره کمر (Spondylolisthesis) اگر تشخیص داده نشود یا درمان مناسب دریافت نشود، می‌تواند باعث مشکلات و عوارض متعددی شود که کیفیت زندگی را تحت تاثیر قرار می‌دهند. ایجاد درد در کمر، باسن و گاهی پاها که با فعالیت افزایش پیدا می‌کند. در کنار درد می‌تواند عوارض دیگری را نیز به همراه داشته باشد که شامل:

• فشار روی ریشه‌های عصبی.
• ایجاد علائمی مانند بی‌حسی، گزگز و ضعف عضلات پا
• کاهش انعطاف‌پذیری و سخت شدن انجام فعالیت‌های روزمره.
• تغییر در حالت ستون فقرات.
• ایجاد قوس کمر غیر طبیعی برای کاهش درد.
• تغییر در راه رفتن یا وضعیت بدن.
• اختلال در کنترل مثانه یا روده.

کلام پایانی

بسیاری از بیماران مبتلا به سرخوردگی مهره کمر می‌توانند با روش‌های غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، تمرینات تقویتی، آب‌درمانی، ماساژ درمانی و مدیریت درد، کیفیت زندگی خود را به‌طور قابل توجهی بهبود دهند. با برنامه درمانی شخصی‌سازی شده و تحت نظر دکتر سمانه قهرمان‌پوری، متخصص ستون فقرات، می‌توانید مسیر بهبودی خود را با خیال راحت طی کنید و بدون نیاز به جراحی، درد و محدودیت‌های ناشی از سرخوردگی مهره را کاهش دهید. برای دریافت نوبت و مشاوره تخصصی می‌توانید همین حالا با مطب دکتر قهرمان‌پوری تماس بگیرید.

سوالات متداول